ابو القاسم سلطانى
189
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
در پزشكىنامه آمده است كه بابونه چهار نوع است بابونه رومى يا آنتميس نوبيليس ، اقحوان ، عاقرقرحا و بابونه بدبو آنتميس كوتولا كه در بيابانهاى مزروع و كنار گودالها مىرويد بوى آن مكروه و غير مطبوع و بدل بابونه رومى مىباشد . خواص درمانى : بهطور كلى پزشكان سنتى اثر درمانى اقحوان ، بابونه رومى و اربيان ( اقحوان صغير نوع بستانى ) را شبيه به يكديگر دانستهاند منتهى شدت اثر درمانى اقحوآن را بيشتر از بابونه رومى و اربيان دانستهاند . بنا بر مندرجات اختيارات بديعى ، تذكره ، تحفه و مخزن الادويه گلهاى اربيان تببر مىباشد ، پيشاب ، عرق و خون قاعدگى را زياد نموده ، ضد نفخ ، ضد سم ، خارجكننده سنگ كليه و تسكيندهنده درد معده و مثانه مىباشد به صورت ليسيدنى در آسم ، سرفه و هموپتيزى موثر است و نشستن در وان حاوى جوشانده آن در سختى رحم سودمند بوده و با موم روغن آماسهاى سخت را تحليل مىبرد . در كتاب تحفه حكيم مومن ذيل ماده اقحوان علاوه بر اقحوان دو نوع صغير بستانى [ اربيان ] و صغير برى شرح داده شده است چهار سطر به آخر مانده مربوط به نوع صغير برى است كه شرح آن ذيل بهار برى خواهد آمد ( تحفه 30 ، 59 ، مخزن 101 ) . ( 1 * ) - بياض العين Leukoma ( 2 * ) - اقحوان ، اقحوان كبير Chrysanthemum parthenium ( 3 * ) - اقحوان صغير نوع بستانى يا اربيان Anthemis cotula L ( 4 * ) - اقحوان صغير نوع برى Anthemis tinctoria L Code - 526 بابونه رومى Anthemis nobilis L . قدما دو گياه Anthemis nobilis L و Matricaria camomilla L را بابونج يا بابونه ناميدهاند گياه اول در ايران نمىرويد و از يكصد سال پيش گلهاى آن از اروپا به ايران وارد و در داروخانهها و عطاريها عرضه شده و به بابونه رومى معروف شده است و گياه دوم را كه در ايران مىرويد بابونه شيرازى ناميدهاند . اين دو واژه اخير از دوران قاجاريه در كتب طبى و نسخههاى پزشكان وارد شده است . ذيلا به شرح بابونه رومى پرداخته مىشود و بابونه شيرازى در جاى خود خواهد آمد . نام جنس گياه Anthemis از Anthemon يونانى به معنى گل و نام گونه گياه از Noble به معنى مشهور مشتق شده است نام انگليسى Roman chamomile از اين جهت به گياه داده شده كه اولينبار از روم به بريتانيا وارد شده است . گياهى است پايا ، كوچك ، ساقه آن خوابيده ، استوانهاى ، برگها متناوب ، كوچك ، كركدار و زياد و بريده بريده شبيه به چمن درهم مىباشد و از ميان آن ساقههاى حامل گل بارتفاع 10 تا 40 سانتيمتر بيرون مىآيند